ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA DŁUGI SPADKOWE

Niniejszy wpis stanowi kontynuację cyklu poświęconego prawu spadkowemu. Zachęcam także do zapoznania się z poprzednimi artykułami dotyczącymi stwierdzenia nabycia spadku oraz działu spadku. W dzisiejszej odsłonie zajmiemy się zagadnieniem odpowiedzialności za długi spadkowe.

Osoba powołana do spadku może spadek przyjąć lub odrzucić. Wyróżniamy dwa sposoby przyjęcia spadku: przyjęcie proste albo z dobrodziejstwem inwentarza. Takie oświadczenie można złożyć przed notariuszem lub też przed sądem, zarówno w odrębnym postępowaniu, jak i w postepowaniu dotyczącym stwierdzenia nabycia spadku.

Przyjęcie proste charakteryzuje się tym, że spadkobierca przyjmuje spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi. Przyjęcie spadku z ograniczeniem tej odpowiedzialności charakteryzuje przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jeśli jednak w tym terminie nie złoży oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, z mocy ustawy przyjmuje on spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Do tej chwili majątek osobisty został rozdzielony z majątkiem spadkowym. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

SPOSÓB PRZYJĘCIA SPADKU A ODPOWIEDZIALNOŚĆ

W przypadku przyjęcia spadku wprost spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczeń, całym swoim majątkiem, zarówno osobistym jak i spadkowym.

Natomiast w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Oznacza to, że przyjmując spadek z dobrodziejstwem, spadkobierca odpowiada całym swoim majątkiem (osobistym i spadkowym), tak jak ma to miejsce w przypadku przyjęcia prostego, jednak tylko do określonej wysokości (stanu czynnego), czyli do wartości należących do spadku aktywów. Np. jeśli spadek składa się z długu o wysokości 10 000 zł oraz z samochodu o wartości 5 000 zł, wtedy spadkobierca odpowiada za dług do wartości 5 000 zł.

Ograniczenie odpowiedzialności do wartości aktywów spadkowych jest wyłączone, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął część przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie podał nieistniejące długi do wykazu lub spisu inwentarza.

Przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza, można złożyć w sądzie lub przed notariuszem wykaz inwentarza. Nie jest to jednak obowiązkowe, jednak gdy spadek jest obciążony długami, warto jest złożyć go, aby określić granice odpowiedzialności za długi. Wykaz inwentarza może być złożony przez każdego ze spadkobierców osobno, jak i wspólnie przez więcej niż jednego spadkobiercę. Wykaz inwentarza składany w sądzie sporządza się według ustalonego wzoru. Sporządzenie spisu inwentarza, który dokonuje komornik, także jest nieobowiązkowe.

SPŁATA DŁUGÓW

Nie ma uregulowań dotyczących kolejności spłacania długów spadkowych przez spadkobierców. Kodeks cywilny normuje dwie sytuacje związane ze spłacaniem długów.

Pierwsza sytuacja dotyczy spadkobiercy, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacił niektóre długi spadkowe, a nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych. W tej sytuacji spadkobierca ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi spadkowe tylko do wysokości różnicy między wartością stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów spadkowych, które spłacił. Np. jeśli czynna wartość spadku wynosi 10 000 zł, a znane spadkobiercy długi wynoszą 8 000 zł i zostały spłacone w całości, spadkobierca w razie ujawnienia się innych długów, będzie odpowiadał za nie tylko do wysokości 2 000 zł, nawet jeśli dług ten jest wyższy.

Druga sytuacja dotyczy spadkobiercy, który wiedział o istnieniu innych długów lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych. Wtedy spadkobierca ponosi odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe. Np. jeśli czynna wartość spadku wynosi 10 000 zł, a istnieją dwa długi, każdy po 8 000 zł, to spadkobierca powinien spłacić obydwa te długi – każdy po 4 000 zł – tym samym uwalniając się od odpowiedzialności za długi spadkowe. Jeżeli jednak spłaci jeden tylko dług w całości tj. 8 000 zł, jednocześnie wiedząc o istnieniu drugiego długu, wtedy za ten niespłacony dług odpowiada do wysokości 4 000 zł.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ A DZIAŁ SPADKU

W sytuacji, gdy dziedziczy więcej niż jeden spadkobierca, należy określić również ich wzajemne relacje co do odpowiedzialności za długi spadkowe. Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Wierzyciel może żądać spełnienia całości świadczenia od każdego ze spadkobierców, a spłata przez jednego z nich, zwalnia pozostałych od odpowiedzialności wobec wierzyciela. Spadkobierca, który spełnił świadczenie wobec wierzyciela, może żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów spadkowych. W sytuacji gdy część spadkobierców przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a wartość długów spadkowych jest wyższa od wartości udziału spadkowego spadkobiercy, który jest wezwany do zwrotu części spłaconego długu, wtedy jego odpowiedzialność kształtuje się do granicy wartości przysługującego mu udziału w spadku.

Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. W związku z tym, że po dokonaniu działu spadku ustaje wspólność majątku spadkowego między spadkobiercami, nie ma uzasadnienia dla solidarnej odpowiedzialności za długi spadkowe.

 

W razie pytań lub wątpliwości, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią:)